Spis treści:
- Na czym polega stratyfikacja nasion?
- Dlaczego stratyfikacja zwiększa kiełkowanie?
- Rodzaje stratyfikacji nasion
- Jak zrobić stratyfikację nasion?
- Najczęstsze błędy podczas stratyfikacji
Na czym polega stratyfikacja nasion?
W naturze nasiona wielu roślin przechodzą przez zmienne warunki atmosferyczne – mroźne zimy, ciepłe wiosny czy naprzemienne okresy chłodu i ciepła przełamują stan uśpienia i pobudzają je do wzrostu.
W ogrodnictwie stratyfikacja odtwarza te procesy. Dzięki temu możesz wysiewać nasiona gatunków, które w normalnych warunkach kiełkują słabo lub wcale nie wschodzą. Proces ten stosuje się głównie dla roślin z klimatu umiarkowanego, gdzie wyraźne zmiany pór roku są naturalnym elementem środowiska.
Dlaczego stratyfikacja zwiększa kiełkowanie?
Nasiona wielu roślin nie kiełkują od razu – to naturalny mechanizm ochronny. Gdyby wzeszły od razu, młode rośliny zginęłyby podczas pierwszych mrozów. Muszą więc przejść przez naturalne wahania temperatur, które przygotowują je do wiosny.
Przeczytaj również: Nasiona nie chcą wschodzić? Sztuczka ogrodników na przyspieszenie kiełkowania
Stratyfikacja pozwala przyspieszyć ten proces. Niskie temperatury wywołują zmiany wewnątrz nasion – rozkładają substancje hamujące wzrost i aktywują enzymy odpowiedzialne za kiełkowanie. Po zakończeniu procesu są one gotowe do wzrostu, gdy tylko znajdą się w odpowiednich warunkach.
Bez stratyfikacji niektóre gatunki w ogóle nie wykiełkują. Inne mogą wzejść, ale po bardzo długim czasie. Stratyfikowane nasiona wschodzą szybciej, równomierniej i w znacznie większej liczbie.
Rodzaje stratyfikacji nasion
Różne gatunki mogą wymagać innych warunków do przełamania uśpienia. Istnieją trzy podstawowe rodzaje stratyfikacji, które odpowiadają naturalnym cyklom klimatycznym.
Stratyfikacja zimna
Stratyfikacja zimna polega na przechowywaniu nasion w temperaturze od 0 do 5°C przez okres od kilku tygodni do kilku miesięcy. To najczęściej stosowana metoda dla roślin z klimatu umiarkowanego.
Stratyfikacji zimnej wymagają niemal wszystkie drzewa i krzewy owocowe – jabłonie, śliwy czy wiśnie. Z roślin ozdobnych możesz tak przygotować lawendę, dzwonki czy pierwiosnki. Czas przechłodzenia różni się znacznie – lawenda potrzebuje zaledwie 3–4 tygodni, a jabłoń nawet do 3 miesięcy.
Stratyfikacja ciepła
Stratyfikację ciepłą stosuje się dla roślin, których nasiona dojrzewają późnym latem lub wczesną jesienią. Wymaga przechowywania w wyższej temperaturze, zwykle 15–20°C, przez kilka tygodni.
Ten rodzaj stratyfikacji rzadko wykorzystuje się w ogrodnictwie amatorskim. Potrzebują jej niektóre lilie, sasanki czy kosaćce.
Stratyfikacja ciepło-zimno
Niektóre rośliny rozwinęły bardziej złożone mechanizmy ochronne. Ich nasiona wymagają najpierw okresu ciepła, a następnie chłodu, lub odwrotnie. Ten dwuetapowy proces naśladuje naturalną zmianę pór roku.
Typowym przykładem są żeń-szenie, piwonie czy niektóre gatunki różaneczników. Nasiona piwonii wymagają najpierw okresu ciepła (około 20°C), a następnie chłodu (0–5°C), przy czym cały proces może trwać od 4 do 6 miesięcy w zależności od gatunku. Ten sposób wymaga więcej czasu i uwagi, ale jest niezbędny do prawidłowego kiełkowania.
Nasiona po stratyfikacji kiłkują lepiej, trzeba tylko dobrać jej rodzaj do konkretnego gatunku rośliny. Fot. Şahin Sezer Dinçer/Canva Pro
Jak zrobić stratyfikację nasion?
Przygotowanie nasion do stratyfikacji wymaga kilku prostych kroków. Najpierw namocz je w ciepłej wodzie na kilka godzin lub całą noc. Dzięki temu wchłoną wilgoć i rozpoczną wstępne procesy rozwojowe.
Następnie przygotuj podłoże do stratyfikacji. Najlepiej sprawdza się piasek, trociny, torf lub perlit. Możesz też użyć zwilżonych ręczników papierowych. Podłoże musi być wysterylizowane, żeby zapobiec rozwojowi pleśni.
Wymieszaj nasiona z wilgotnym podłożem w proporcji około 1:3 i umieść w szczelnym pojemniku lub woreczku foliowym. Pojemnik musi mieć niewielkie otworki wentylacyjne – nasiona potrzebują dostępu do tlenu. Zapisz na wieczku nazwę rośliny i datę rozpoczęcia stratyfikacji.
Umieść pojemnik w lodówce, piwnicy lub innym miejscu o odpowiedniej temperaturze. Regularnie sprawdzaj stan nasion – raz w tygodniu otwórz pojemnik i przewietrz zawartość. Upewnij się, że podłoże pozostaje lekko wilgotne, ale nie jest mokre. Jeśli zauważysz pleśń, usuń porażone nasiona i przewietrz dokładniej pozostałe.
Po zakończeniu stratyfikacji możesz wysiewać nasiona bezpośrednio do doniczek lub gruntu. Czasem kiełki pojawiają się jeszcze w lodówce – to naturalne zjawisko oznaczające, że rośliny są gotowe do posadzenia.
Stratyfikację możesz przeprowadzić w domu i nie wymaga to specjalnych umiejętności. Fot. digitalg/Canva Pro
Najczęstsze błędy podczas stratyfikacji
Jednym z głównych problemów przy stratyfikacji jest zbyt mokre podłoże. Nadmiar wody prowadzi do gnicia nasion i rozwoju pleśni. Podłoże powinno być jak dobrze wyciśnięta gąbka – lekko wilgotne w dotyku, ale bez nadmiaru wody.
Twój wysiłek może zniweczyć niewłaściwa temperatura. Jeśli jest za wysoka, stratyfikacja się nie odbędzie. Z kolei zbyt niska temperatura, poniżej punktu zamarzania, może uszkodzić nasiona. Sprawdź dokładnie wymagania konkretnego gatunku.
Brak wentylacji prowadzi do rozwoju chorób grzybowych – nasiona muszą mieć zapewniony dostęp tlenu. Regularne przewietrzanie, co najmniej raz w tygodniu, zapobiega tym problemom.
Zbyt krótki czas stratyfikacji nie przełamie uśpienia nasion. Skrócenie procesu o połowę może skutkować brakiem kiełkowania. Trzymaj się zalecanych okresów dla konkretnych gatunków.
Brak sterylizacji podłoża sprzyja rozwojowi pleśni. Piasek czy torf mogą zawierać grzyby i bakterie, które atakują nasiona. Przegotuj podłoże lub wysterylizuj je w piekarniku w temperaturze 100°C przez 30 minut.
Źródło: deccoria.pl
Przeczytaj również:
Dlaczego ptaki nie przylatują do karmnika? Zabezpiecz jedną rzecz, szybko się zlecą
Co siać w styczniu? Przygotowania do nowego sezonu w ogrodzie - winter sowing i siew na rozsadę